Grad Užice bi morao da počne da izdvaja veća sredstva za zaštitu šuma

Šumski ekosistemi su ekosistemi najvećih biljaka na svetu pa samim tim imaju značajan uticaj na klimatske promene. Polovina zapremine svake biljke odnosno stabla drveta je čist ugljenik. Poznato je da povećanje ugljen dioksida u atmosferu stvara najveće probleme kada su u pitanju klimatske promene. Poznato je da se šume najveći receptori ugljen dioksida jer u procesu fotosinteze šume uzimaju ugljen dioksid nakon čega ugljenik zadržavaju u telu biljke od toga se goje,a u procesu fotosinteze kiseonik iz ugljen dioksida otpuštaju u atmosferu i to je praktično ono što mi dišemo, objašnjava Đorđe Marić, šumarski inženjer.

Iz tog razloga je važno da procesi deforestacije odnosno seče šuma na zemlji, odnosno prostora pod šumom se što pre smanje na značajnu meru a u najboljem slučaju i zaustave. To bi značilo da imamo smanjenje količine biljaka koje najviše mogu da apsorbuju povećani ugljen dioksid koji se zbog upotrebe fosilnih goriva javlja u atmosferi, ističe on.

Kada su u pitanju šume na području Užica i okoline imamo veliku disproporciju kvaliteta šuma. Na području Užica postoje dve  katastarske opštine na kojima se nalazi gotovo 70 odsto šumskog fonda grada. To su KO Kremna i KO Mokra Gora, dok ostalih više od 20 katastarskih opština čine jedva petinu šumskog fonda. U tih 20 odsto šume su uglavnom lošijeg kvaliteta izdanačke su što znači da su  nikle iz žira iz panja, a ne iz semena. Tu nema tehničkog drveta, nemaju zadovoljavajući kapacitet za bio ekološke funkcije, niske šume panjače podložnije su propadanju, a procesi truljenja su češći.

Šume u masivima Tare u Kremnima i Mokroj Gori odlikuju se kvalitetnijim stanjem. Reč je uglavnom o četinarskim šumama. U višim delovima to su šume smrče i bukve, u nižim delovima u Kremnima i Mokroj Gori to su šume crni bor nastale pošumljavanjem posle II svetskog rata, oko puta nije postojalo ništa a razvijaju se nakon pošumljavanja koje je započeto odmah posle rata i trajalo do 80-tih godina prošlog veka.

Te šume na serpentinu imaju dominantno zaštitni karakter iako se koriste u ekonomske svrhe, obim tog korišćenja je izuzetno mali jer imaju zaštitu od erozija na stenama na kojima se obrazuju zemljišta vrlo lošeg kvaliteta. Crni bor je upravo iz tih razloga pogodan za pošumljavanje pionirska vrsta jer će se primiti i na staništima na kojima se neke druge ne bi. U poslednje vreme diskutabilan je i uspeh pošumljavanja ovom vrstom jer upravo klimatske promene utiču na to.

Povećane suše koje su karakteristične za klimatske promene onemogućavaju da dođe do prijema zasada jer ne treba zaboraviti da je jedno zasaditi neki zasad, a sasvim je drugo pošumiti nešto. Pošumiti znači osnovati zasad u prvom koraku, a narednih 5-6 godina sve to negovati kako bi na tom mestu jednog dana bila šuma. Iz tog razloga ne treba mešati sadnju drveća sa pošumljavanjem.Propisi u vezi sa pošumljavanjem koji se primenjuju kažu da se može pošumljavati samo šumsko zemljište a poljoprivredno ne može. Tako da livade i pašnjaci kao poljoprivredno zemljište ne dolaze u obzir za pošumljavanje. Treba voditi računa jer nije svaka slobodna površina za pošumljavanje, kaže naš sagovornik. On smatra da bi bilo dobro da imamo više šuma ali na teritoriji Zlatiborskog okruga 45 posto teritorije je pod šumom, od čega su nešto više od polovine privatne a ostalo državne šume. Sve površine koje su bile pogodne za pošumljavanje u našem kraju su i pošumljene od drugog svetskog rata do 80-tih godina. U današnje vreme zato nam ostaje da se samo bavimo sanacijama odnosno pojedinim oštećenjima npr. da nakon nekih požara kasnije pošumimo ili kada stradaju od vetrova ili ledova da to pošumimo.

Novih slobodnih površina za pošumljavanje i nemamo toliko ostala su samo najteža staništa koje je veoma teško pošumiti a pitanje je da li je uopšte to i moguće.

Ono što je u vreme klimatskih promena važno je što do sada u masovnim pošumljavanjima nije rađeno, je da treba pošumljavati što mešovitije koristiti i lišćarske i četinarske vrste  šuma, jer su znatno otpornije od ovih koje stručno nazivamo monokulture. Jer kad imamo hektare i hektare određene vrste i naiđe određena bolest onda celokupan zasad može da strada. S druge strane ako se to desi na terenu gde su pomešane vrste može doći do bolesti koje su karakteristične za samo jednu vrste. Retko se događa da se bolesti ustreme na više vrsta drveća odjednom tako da ostale prekostanu, objašnjava stručno naš sagovornik. U budućim pošumljvanjima zato treba mešati sa vrstama koje su nekada korišćene ubaciti i voćkarice, jer smo u aktivnostima koje su sprovođene prethodnih godina vratitli medveda na staništa na Tari i okolini. Sad je potrebno i da mu obezbedimo dovoljno prirodne hrane jer nije realno da se hrane na hranilištima beskonačno dugo jer se moraju vratiti njima poznatom načinu ishrane.

Kod pošumljavanja zato treba koristii oskorušu, divlju jabuku i krušku, jarebiku jer ove vrste predstavljaju hranu za velike zveri. S druge strane te šume postaju klimatski otpornije.Biraju se vrste koje imaju uspeha u pošumljavanju na lošijim staništima koja su preostala crni bor i voćkarice i mešanje lišćara i četinara…..

Ovome želim da dodam da su klimatske promene uzrok sve češćih šumskih požara koji su prisutni.  Problem nije u većem broju već u njihovom intenzitetu. Nakon dugotrajnih suša dolazi do stvaranja materijala koji je pogodan za gorenje pa u vreme visokih temperatura samo jedan požar može da se proširi i zahvati veliki prostor prouzrokujući veliku materijalnu štetu.

S druge strane demografske prilike su takođe izuzetno ozbiljan problem, jer smo svedoci da je u selima sve manje ljudi zbog čega je uviđanje požara onemogućeno. Samim tim nedostatak ljudstva koji je izuzetno važan u inicijalnoj fazi, da se zagasi požar pre nego što se proširi na velike površine usled čega ubrzano dolazi do faze da ga je teško kontrolisati. Kada ga tek tada neko primeti i prijave do izlaska vatrogasaca ponekada budi i po kasno, kaže Marić.

Po njegovim rečima, rana detekcija požara je od izuzetnog značaja. U poslednje vreme javna preduzeća tome posvećuju dosta pažnje jer rana detekcija može da se vrši pomoću kamera i senzora koji se postavljaju na određene repetitore i predajnike da detektuju i geolociraju  vatru ili dim u vrlo ranim fazama. Sofisticirani vid monitoringa u godinama pred nama biće od pomoći.

Osim samih kamera i senzora ono što je važno jeste planiranje mreža protiv požarnih proseka. Nije ih dovoljno napraviti već proseci se moraju adektavno i pravovremeno održavati, već se mora periodično proći građevinskim mašinama kako bi se skinuo površinski humusni sloj, da bi vatrogasni kamioni bez problema mogli da prođu. U slučaju niskog požara skinuti humusni sloj dobra je zaštita od njegovog daljeg širenja jer gde je skinuto tu će se vatra zaustaviti.

Važna su i aktivna dežurstva kao i opremanje šumarskih preduzeća i vatrogasnih službi, izgradnja i uređenja vodo zahvata, mini akumulacija koje u slučaju požara mogu da služe za punjenje vode u vatrogasne kamione, a kada požara nema da služe za pojenje stoke ili navodnjavanje određenih parcela.

Ono što treba istaći je da je većina šuma na području Užica četinarske, a upravo one spadaju u najveći stepen ugroženosti od požara. Grad bi pored šumarskih preduzeća morao da počne da izdvaja veća sredstva za zaštitu šuma i da ulaže u protiv požarnu zaštitu, jer svake godine se u gradski budžet slije milion dinara od naknade za korišćenje drveta posečenih na teritoriji grada odnosno po osnovu unapređenja stanja šuma. Marić objašnjava da ko god, bilo da to učini u državnoj ili privatnoj šumi legalno poseče drvo mora da plati taksu koja iznosi oko dva evra po kubiku, a 30 posto tako naplaćene takse je prihod lokalne samouprave.

Na kraju želim da istaknem da su veliki pomak učinila udruženja privatnih vlasnika šuma koja su u prethodnih pet godina na području Zlatiborskog okruga izgradila preko 50 kilometara šumskih protiv požarnih kamionskih puteva, tako da su šume na teritoriji Užica dodatno otvorene i pristupačnije za gašenje nego ranije  u slučaju izbijanja požara.

Korišćene fotografije—Đorđe Marić, Slavica Panić, www.uzickarepublikapresss.rs (arhiva)

Tekst je deo projekta “Otpornost i spremnost lokala na klimatske promene” koji je sufinansiran sredstvima grada Užica.

Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove grada Užica.